تبلیغات
مشاهیر و شخصیت های دزفول - مشاهیر دزفول - آقای محمد حسین حکمت فر

مرتبه
تاریخ : شنبه 8 خرداد 1395
پژوهش در حوزه میراث فرهنگی و تاریخی  یک سرزمین ، کاری ارزشمند  و البته دشوار  است که حاصل آن  آگاهی به افراد جامعه و پاسداری از هویت فرهنگی یک سرزمین است .

این گونه پژوهش ها بیش از هر چیز علاقه و همت طلب می کند  . افرادی در این راه قدم می گذارند که  عشق و انگیزه ای قوی به تحقیق داشته باشند . عشقی که دشواری های راه را بر آنها  هموار  می کند .

شود آسان ز عشق کاری چند         که بُوَد نزدِ عقل بس دشوار

شهرستان دزفول ، دارای پیشینه ای  تاریخی  و فرهنگی در خور توجه است .معرفی جنبه های مختلف فرهنگ و تاریخ  دزفول به جوانان  و راه های پاسداری از  میراث فرهنگی این شهرستان ، وظیفه ای خطیر  است که  با همت  پژوهشگران و دوستداران  این سرزمین میسر می شود . پژوهشگرانی  که سالهاست جان و دل  بر سر تحقیق گذاشته  و اندیشه و قلم خود را در جهت پاسداری  از تاریخ و فرهنگ این سرزمین به کار گرفته اند .

به مناسبت روز دزفول ، تصمیم گرفتیم با یکی از پژوهشگران  تاریخ و فرهنگ این شهر گفتگویی داشته باشیم  محقّقی که اگر چه به سبب فعالیت های فرهنگی و تالیفات متعدّد ، چهره ای نام آشناست  اما کمتر از زبان خودش معرفی شده است . استاد محمد حسین حکمت فر ، محقّقی متعهد  که تاکنون پژوهش های گسترده ای در  زمبنه تاریخ ،  جغرافیا و ادبیات  دزفول انجام داده است . سی ام اردیبهشت ۹۵  در  پژوهش سرای فرهیختگان دزفول  با استاد حکمت فر ملاقات کردیم

در  این ملاقات ، مدیر و تعدادی از کارکنان پژوهش سرا  و  رضا جوروند ، مدیر کتابخانه های عمومی شهرستان دزفول نیز حضور داشتند . در این نشست دوستانه استاد به سؤالات ما پاسخ دادند .

حکمت فر1

دوران کودکی و تحصیلات

استاد حکمت فر  از دوران کودکی ، علائق  و تحصیلات خود چنین می گوید :

در سال ۱۳۳۲ در دزفول متولد شدم . مادرم دزفولی و از محله کرناسیان و پدرم کُرد  والی از منطقه آبدانان بودند . اجداد پدری من به دلایلی از آبدانان به منطقه ای بین شوش و اندیمشک  مهاجرت می کنند . فرزند ارشد خانواده هستم که یک برادر و پنج خواهر دارم . پدرم به عنوان راننده قطار  در راه آهن اندیمشک  بود .  سکونت در منازل سازمانی راه آهن اندیمشک ، رفتن گاه و بی گاه  همراه پدر به راه آهن و دیدن لکوموتیوهایی که با زغال سنگ کار می کردند ، سوت های ممتد  قطار  ، تحصیلات ابتدایی در مدرسه شاپور اندیمشک  و شرکت در تیم های فوتبال  ،  بخشی از خاطرات کودکی مرا تشکیل می دهد . دوره دوم  متوسطه را  در دبیرستان قطب دزفول  تحصیل کردم .علاوه بر مطالعه که برای من یک عادت  بود ،  یکی از علائق من در نوجوانی  بازی فوتبال بود .  در سال ۱۳۵۱ بعد از گرفتن دیپلم ریاضی ، دوره سربازی من آغاز شد  که  به عنوان سپاه دانش به منطقه قصرشیرین اعزام شدم .
سه ماه قبل از اتمام سربازی ، از طرف آموزش و پرورش دزفول ، دعوت نامه ای برای  استخدام دریافت کردم البته همزمان در چند جای دیگر هم برای استخدام تقاضا  و آمادگی خود را اعلام کرده بودم که سرانجام در اداره دارایی استخدام شدم .

پس از گذراندن  شش ماه دوره آموزشی در تهران ، در اداره دارایی  دزفول با عنوان کمک ممیز مالیاتی مشغول به کار شدم . بعد از تثبیت وضعیت شغلی خود ، در سال ۱۳۶۰ ازدواج کردم  .

 چند سال بعد ،  از  کمک ممیز مالیاتی ، به  سرممیزی و در سال ۸۲ ممیز کل مالیاتی و در نهایت به عنوان رئیس اداره دارایی  دزفول منصوب شدم . البته ۲۷  سال  با حفظ سمت  ، نماینده کمیسیون مالیاتی در شمال خوزستان بودم  و چند سال هم با حفظ سمت ، متصدی امور گمرکی شهرستان دزفول بودم . در  سال ۱۳۸۵ بازنشسته شدم . پژوهش هایی را که از سال ۵۵ شروع کرده بودم ، در طول این سالها ادامه داشت . علاقه به ادبیات و عرفان مرا به تحصیل در رشته ادبیات سوق داد  و در سال ۷۱  با تحصیل ، در رشته ادبیات فارسی دانشگاه شوشتر ، فصل جدیدی از زندگی من آغاز شد . تحصیل در این رشته و آشنایی با پیشینه ادبیات فارسی ، مرا در جمع آوری آثار بزرگان شهرهای دزفول و شوشتر مصمم تر  می کرد . به این واقعیت بیشتر ایمان آوردم که اگر به جمع آوری تاریخ  و فرهنگ این سرزمین همت نگماریم ، هویت فرهنگی ما  به فراموشی سپرده می شود و مردمی که پیشینه فرهنگی خود را نشناسند ، در شناخت توانمندی ها  و ارزش های خود ناتوان خواهند بود . در طول این سال ها همچنان به تحقیق و جستجو در منابع  و گفتگو با  افراد مطلع  ادامه می دادم .

در سال ۸۷  که به عنوان پژوهشگر نمونه استان انتخاب شدم ، از طرف اداره دارایی دعوت  به کار شدم که این پیشنهاد را  نپذیرفتم .  شوقی که در  پیگیری کارهای پژوهشی در من شعله می کشید ،  بیش از  ریاست  اداره ، من را تحت تاثیر قرار می داد .
انگیزه برای  شروع کارهای پژوهشی

-تحصیل در رشته ریاضی  و ممیز مالیات بودن چگونه  شما را به پژوهش در حوزه تاریخ و دزفول شناسی هدایت کرد ؟

-ذوق و علاقه من از دوره نوجوانی به سمت ادبیات ، تاریخ و عرفان متمایل بود . به مطالعه کتاب هم علاقه فراوانی داشتم و در دامان پدری بزرگ شدم که اهل مصاحبت با اندیشمندان و  عالمان دینی بود .  همراهی با پدر در جلسات مذهبی ، ارتباط با دارالتبلیغ نشر اسلامی  قم  در نوجوانی و رابط آنها در اندیمشک   (  سال  ۴۵ )  و  همکاری با سالنامه معارف جعفری قم ( ۴۹-۱۳۴۷ )  زمینه  هدایت  من را به سمت پژوهش و مطالعه در ادبیات و عرفان مهیا کردند اما یه طور جدی کارهای پژوهشی را  از سال ۵۵  آغاز کردم  .

3

در  این سال ضمن مطالعاتی که داشتم ، نام شیخ اسماعیل قصری  توجه من جلب کرد . در کتاب نفحات الانس جامی  ، محل دفن این عارف بزرگ در دزفول  ذکر شده بود . این عارف  قرن ششم  از سلسله کمیلیه بود که نجم الدین کبری در  محضر او کسب معرفت می کرد . آگاهی از این موضوع ، انگیزه  تحقیق پیرامون این شخصیت و یافتن مزار او را  در من تقویت کرد .

برقی از مـنزل لیلی بدرخشید  سحر            وَه که با خرمن مجنون دل افگار چه کرد

شوقی که آن زمان برای یافتن مزار شیخ اسماعیل قصری ، در وجودم جوانه  زد ،  بعدها  منشا تحقیق در باره سایر بزرگان تاریخ و ادب این شهر و حتی  شوشتر گردید . جمع آوری اشعار پراکنده ملا محمدتقی سرمدی دزفولی ( بابا تقی ) و اشعار سید صدرالدین کاشف دزفولی بخشی از  کارهای پژوهشی من بود که از آن زمان آغاز گردید .

نقش مشوقان و منابع تحقیق   

-چه کسانی مشوق شما بودند و منابع تحقیق از کجا فراهم می شد ؟

-مشوق اصلی من « حسین بدرالدین  حیدرخانی »  معروف به  « مشتاق علی » بود  که در زمان مطالعه روی شیخ اسماعیل قصری به نام او برخوردم . او مردی اهل عرفان و از پیروان مکتب شیخ اسماعیل قصری و آخرین پیر از سلسله کمیلیه و  ساکن تهران  بود مردی اهل معرفت و اندیشمند بود که  کتاب های زیادی تالیف کرده بود و علاوه بر تشویق من به کار پژوهش  ، کتابخانه شخصی خود را نیز در اختیار من می گذاشت  تا منابع تحقیق  برایم فراهم شود . گفتنی است مشتاق علی اکنون نیز در تهران ساکن است .

البته در پژوهش های دیگر  بیشتر منابع تحقیق  ، از کتابخانه شخصی خودم  حاصل می شد . بخشی از منابع آثار تذکره نویسان فارسی بود و گاه با پیگیری های مستمر ، منابعی از هند و پاکستان و مصر  نیز به دستم می رسید . در هر صورت  کار تحقیقی باید دقیق ،  علمی و متکی به منابع موثق باشد . بدیهی است دستیابی به منابع  و مراحل کار پژوهش دشواری هایی دارد ولی لذت کشف حقایق و شناخت  پیشینه تاریخی و فرهنگی یک سرزمین ، آن قدر ارزش دارد  که  سختی ها را به خاطر آن بپذیریم . علاقه به یافتن مزار این عارف بزرگ و تحقیق پیرامون شخصیت او  باعث پذیرفتن مسئولیت هایی

شد . اکنون بیست و شش  سال است مسئول بازسازی بقعه شیخ اسماعیل قصری در بازار قدیم دزفول هستم . علاوه بر آن عضو هیئت امنای بقعه پیراکبر  و بقعه صاحب شوشتر نیز هستم .


در بقعه شیخ اسماعیل قصری ، پس از کاوش های فراوان ،  بعد از  ۸۳۰ سال ، مزار شیخ را پنج متر زیر خاک پیدا کردیم و حدود آن مشخص شد . طرحی که در آینده قصد اجرای آن را داریم ،  خاک برداری از  تمام حیاط و اتصال آن به شبستان است و در نهایت  تاسیس کتابخانه ای تخصصی با موضوع ادبیات و عرفان در این محل می باشد .

سایر فعالیت های فرهنگی

–به جز تحقیق پیرامون عالمان  و مسئولیت بازسازی بقعه شیخ اسماعیل چه فعالیت هایی دارید ؟

-جمع آوری کتاب های خطی و تصحیح آنها ، تصحیح دیوان های شاعران دزفول و شوشتر ، جمع آوری اشعار  و زندگی نامه شاعران و بزرگان دزفول ، جمع آوری مَثَل های دزفولی ، معرفی اماکن تاریخی و… فعالیت هایی  است که با علاقه دنبال می کنم . در حال حاضر بیش از سی اثر در دست نگارش دارم  که بیشتر تصحیح نسخ خطی هستند . به خصوص آثار صدرالدین کاشف دزفولی  می باشند .علاوه بر این ها  بیش از سی سال است که روی جندی شاپور تحقیق می کنم و امیدوار هستم  در آینده موضوعات مختلف در باره دزفول را  در « دایره المعارف بزرگ دزفول » جمع آوری کنم .
استاد حکمت فر  از  سال ۱۳۷۳ تاکنون  در این زمینه ها فعالیت داشته است :

    عضو شورای آموزش و پرورش دزفول از سال ۷۳ به مدت هفده سال
    عضو هیئت مدیره مجمع خیرین مدرسه ساز  استان از سال ۷۷   به مدت ۱۷ سال
    پیشکسوت نمونه استان خوزستان  در سال ۸۷
    شرکت در همایش فرهنگستان هنر در تهران  به عنوان نماینده خوزستان با موضوع بررسی موسیقی آیینی شمال خوزستان
    ریاست انجمن دوستی ایران و تاجیکستان در دفتر دزفول
    عضو هیئت راهبردی سازمان یونسکو  دفتر دزفول
    عضو کانون نویسندگان کشور
    عضو کمیته میراث فرهنگی همایش جهانی جندی شاپور  و ارسال دو مقاله  برای شرکت در این همایش
    ارائه بیش از صد برنامه رادیویی و تلویزیونی  با موضوع تاریخ و فرهنگ دزفول
گفتنی است  کتاب « دزفول در دوره مشروطه » که نسخه خطی آن مربوط به آقا شیخ عبدالحسین معزی دزفولی بود ،  به اهتمام  محمد حسین حکمت فر  و فرامرز معتمد دزفولی ، به عنوان کتاب برگزبده سال ۹۴  در حوزه تاریخ انتخاب شد  .

موقعیت خانوادگی

-چند فرزند دارید  و  اعضای خانواده در  انجام پژوهش های شما چه نقشی دارند ؟

–  سه دختر دارم که تحصیلات دانشگاهی را به ترتیب در رشته زبان انگلیسی ، کامپیوتر و محیط زیست به پایان رسانده اند . یکی ازدخترانم  علاوه بر رشته زبان انگلیسی ، در  رشته طراحی فرش نیز تحصیل کرده است و سومین دخترم  پس از اتمام  مهندسی محیط زیست ، در رشته عکاسی هم فعالیّت دارد .

فرزندانم در  تایپ ، ویرایش و صفحه آرایی کتاب ها ، کمک های فراوانی به من می کنند .  همکاری آنها در  بخش فنی تهیه کتاب ها ، موجب تسریع کارهای من می شود . اما نقش همسرم  در کمک به کارهای پژوهشی من  ، غیرقابل انکار هست . او در طول این سالها  همواره ، یاور من بوده است . همسرم در تطبیق نسخ خطی ، مطالعه و تصحیح متون  صبورانه من  را همراهی کرده است . علاوه بر آن ، همیشه بخش زیادی از مسئولیت های خانواده بر دوش اوست تا فراغتی برای کارهای پژوهشی برای من حاصل شود . نقش حمایتی او همواره برایم  امیدبخش بوده است . خدایش مزد دهاد .

آثار و تالیفات استاد حکمت فر

2

    تالیف کتاب ، تصحیح ، مقدمه نویسی و تعلیقات بر نسخ خطی با موضوعات مربوط به دزفول ( بیش از سی جلد )
    جمع آوری  اشعار  شاعران دزفولی
    ارائه مقاله  در همایش بزرگداشت شیخ نجم الدین کبری در ترکمنستان  سال ۹۴
    ارائه مقاله های متعدد در سایت های استان  و….. ارائه دو مقاله برای همایش جندی شاپور
    سروده هایی در قالب های قصیده  و غزل  که به طور پراکنده منتشر شده اند

در حال حاضر حدود سی اثر برای تصحیح  در دست دارد که بیشتر آثار مربوط به صدرالدین کاشف دزفولی می باشد .

پیشنهادها  و توصیه ها

– استاد در پایان چه توصیه ای به همشهریان  خود دارید ؟

-برای شناخت تمدن و ظرفیت های یک سرزمین ، پیشینه فرهنگی و تاریخی آن جامعه را باید بشناسیم . جوانان علاوه بر

مجهز شدن به علوم  روز ، نیازمند آشنایی با ظرفیت های فرهنگی این سرزمین  نیز هستند . دزفول مهد عرفان بوده است .

عارف بزرگی چون شیخ اسماعیل قصری در این شهر  مجلس درس داشته که  اشخاصی چون شیخ نجم الدین کبری ، بهاولد  و بابا کمال خجندی از محضر او کسب فیض کرده اند . شخصیتهای تاثیرگذاری در حوزه ادبیات ، تاریخ و فق در این شهر بالیده اند . علاوه بر اینها  دزفول پیشینه ای غنی در  فرهنگ و ادب ، معماری  و  صنایع دستی دارد . معرفی و تحقیق پیرامون آنها ، پاسداری از هویت فرهنگی این سرزمین است . جامعه ای که در حفظ میراث فرهنگی خود نکوشد ،  با هویت فرهنگی خود بیگانه می شود .اگر برای فرهنگ ، تاریخ و گویش دزفول دلمان می تپد ، به پاسداری از آنها همت بگماریم . با جمع آوری ضرب المثل ها ، حکایت ها و لالایی ها از زبان سالمندان ، با جمع آوری اشعار محلی و موسیقی آیینی و با معرفی آداب و رسوم بومی و اشعارمحلی در فضای مجازی ، با تحقیق پیرامون معماری ، آجرکاری ، صنایع دستی و ….. می توان برای پاسداشت  فرهنگ این سرزمین گامی برداشت . جوانان و نوجوانان حافظان فرهنگ نسل های پیشین خود هستند اگر برای حفظ و پاسداری از این فرهنگ ، امروز کاری نکنیم ، فردا خیلی دیر است .

ای که دستت می رسد ، کاری بکن             پیش از آن کز تو نیاید هیچ کار




طبقه بندی: محققین دزفول،  نویسندگان دزفول، 
برچسب ها: دزفول، ایران، خوزستان، محمدحسین حکمت فر، محقق دزفولی، مشاهیر دزفول، شخصیت های برجسته دزفول،
ارسال توسط نجمه نوری
آرشیو مطالب
پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin